กฎที่บังคับใช้จริงแล้วมีสองเรื่อง คือฝรั่งเศสบังคับตัวกรองไมโครไฟเบอร์ในเครื่องซักผ้าใหม่ตั้งแต่ 1 มกราคม 2025 และ EU ห้ามไมโครพลาสติกที่เติมโดยตั้งใจตาม REACH ส่วนกฎเฉพาะเรื่องเส้นใยที่หลุดจากเสื้อผ้ายังเป็นข้อเสนอ ยังไม่เป็นกฎหมาย
แยกให้ชัด อะไรบังคับแล้ว อะไรยังไม่ใช่
- ฝรั่งเศสตามกฎหมาย AGEC เครื่องซักผ้าใหม่ทุกเครื่องทั้งครัวเรือนและมืออาชีพที่วางขายในฝรั่งเศสต้องมีตัวกรองไมโครไฟเบอร์ตั้งแต่ 1 มกราคม 2025 เป็นประเทศแรกที่ออกกฎนี้ ใช้กับเครื่องใหม่ ไม่ใช่การติดเพิ่มเครื่องเก่า
- EU REACH ระเบียบ 2023/2055 รับรอง 25 กันยายน 2023 มีผล 17 ตุลาคม 2023 ห้ามไมโครพลาสติกที่เติมโดยตั้งใจในผลิตภัณฑ์ เช่นกลิตเตอร์หลวม กฎนี้ไม่ได้คุมเส้นใยที่หลุดจากการซักผ้า
- EU ESPR มีผลบังคับ 18 กรกฎาคม 2024 กำหนดให้สิ่งทอเป็นกลุ่มสินค้าสำคัญ และเตรียมออกกฎเฉพาะสิ่งทอรวมถึง Digital Product Passport คาดเริ่มใช้ราวปี 2027
- เป้าหมายลดมลพิษ EU Zero Pollution Action Plan ตั้งเป้าลดการปล่อยไมโครพลาสติกสู่สิ่งแวดล้อม 30% ภายในปี 2030
- กฎเฉพาะเรื่องเส้นใยหลุดจากสิ่งทอ ยังอยู่ระหว่างการพัฒนาและเสนอ อาจมีมาตรฐานการออกแบบ การพรีวอชในขั้นผลิต หรือฉลาก แต่ยังไม่เป็นกฎหมาย
สำหรับแบรนด์ไทยที่ส่งออก EU นี่คือแรงกดดันเชิงตลาดที่ควรเตรียมตัวล่วงหน้า เรื่องนี้ต่อเนื่องกับ DPP เสื้อผ้าเริ่มบังคับปีไหน
ตัวเลขที่อ้างได้และตัวเลขที่ต้องระวัง
| แหล่ง | ตัวเลขสำคัญ |
|---|---|
| IUCN ปี 2017 | สิ่งทอใยสังเคราะห์คิดเป็นราว 35% ของไมโครพลาสติกปฐมภูมิที่ลงสู่ทะเล |
| Ellen MacArthur Foundation ปี 2017 | การซักผ้าปล่อยไมโครไฟเบอร์ราว 500,000 ตันต่อปีลงทะเล |
| OECD ปี 2022 | ไมโครพลาสติกคิดเป็นราว 12% ของพลาสติกที่รั่วสู่สิ่งแวดล้อม |
| EEA | สิ่งทอเป็นแหล่งปล่อยไมโครพลาสติกใหญ่อันดับ 4 ในยุโรป |
จุดที่เกี่ยวกับเราโดยตรงคือ IUCN ระบุว่าในเอเชีย สิ่งทอใยสังเคราะห์เป็นแหล่งไมโครพลาสติกปฐมภูมิที่ใหญ่ที่สุด ต่างจากอเมริกาที่ยางรถยนต์นำ ส่วน Ellen MacArthur Foundation เปรียบว่า 500,000 ตันต่อปีนั้นมากกว่าไมโครบีดส์จากเครื่องสำอางถึง 16 เท่า หรือเทียบเท่าเสื้อโพลีเอสเตอร์เกือบ 3 พันล้านตัว
สัดส่วนของสิ่งทอจาก IUCN กับ OECD ใช้วิธีคำนวณและขอบเขตต่างกัน จึงไม่ควรนำมาเทียบกันตรง ๆ และต้องแยกไมโครพลาสติกปฐมภูมิออกจากพลาสติกในทะเลทั้งหมดด้วย
ฝั่งงานวิจัยที่ผ่านการตรวจทาน Napper และ Thompson ปี 2016 จากมหาวิทยาลัยพลีมัธพบว่าการซักโหลดประมาณ 6 กิโลกรัมปล่อยเส้นใยได้มากกว่า 700,000 เส้น โดยอะคริลิกหลุดมากที่สุด รองมาคือโพลีเอสเตอร์ ส่วนผ้าผสมโพลีเอสเตอร์กับคอตตอนหลุดน้อยกว่าอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่ De Falco และคณะปี 2019 วัดได้ราว 2.1 คูณ 10 ยกกำลัง 5 เส้นต่อผ้าโพลีเอสเตอร์ 1 กิโลกรัม และพบว่าการซักรอบแรก ๆ หลุดเส้นใยมากที่สุด
ผ้าธรรมชาติช่วยที่การย่อยสลาย ไม่ใช่ที่การหลุด
ผ้าฝ้ายและเส้นใยธรรมชาติก็หลุดเส้นใยเวลาซักเช่นกัน และบางครั้งนับจำนวนได้มากกว่าโพลีเอสเตอร์ด้วยซ้ำ ความต่างที่แท้จริงอยู่ที่ปลายทาง
- เส้นใยธรรมชาติอย่างฝ้าย กัญชง ลินิน และเทนเซลย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ
- เส้นใยสังเคราะห์อย่างโพลีเอสเตอร์และอะคริลิกตกค้างเป็นไมโครพลาสติกที่คงอยู่นาน
การเลือกผ้าธรรมชาติจึงลดไมโครพลาสติกที่ตกค้างสะสม แต่ต้องยอมรับว่าเส้นใยธรรมชาติยังหลุดและอาจพาสีย้อมกับสารตกแต่งไปด้วย ตัวเลขเปอร์เซ็นต์การย่อยสลายของฝ้ายส่วนใหญ่มาจากงานวิจัยที่อุตสาหกรรมฝ้ายสนับสนุน จึงควรอ้างเชิงทิศทางไม่ฟันธงตัวเลข
รายละเอียดฝั่งผ้ารักษ์โลกอยู่ที่ ผ้ารีไซเคิลกับมาตรฐาน GRS และ OEKO-TEX และ ผ้ากัญชงทนกว่าคอตตอน 3 เท่า ส่วนกลไกการหลุดของโพลีเอสเตอร์โดยเฉพาะอยู่ที่ เสื้อโพลีเอสเตอร์ปล่อยไมโครพลาสติกตอนซัก
สิ่งที่แบรนด์ควบคุมได้ในขั้นผลิต
- เลือก โครงสร้างผ้าทอหรือถักแน่นและเส้นด้ายเกลียวแน่น ซึ่งลดการหลุดของเส้นใย
- ใช้ ผ้าผสมหรือเส้นใยธรรมชาติ เมื่อเหมาะกับสินค้า
- พิจารณา การพรีวอชพร้อมกรองในขั้นผลิต เพื่อดักเส้นใยที่จะหลุดมากในการซักรอบแรก ๆ ก่อนถึงมือลูกค้า
สิ่งที่สื่อสารกับผู้บริโภคได้
- ใช้ ถุงซักผ้าหรือตัวกรองเครื่องซัก โดยตัวเลขประสิทธิภาพยังถกเถียงกันอยู่ ผู้ผลิต Guppyfriend อ้างราว 79 ถึง 86% แต่งานวิจัยอิสระชิ้นหนึ่งพบราว 39% จึงไม่ควรฟันธง
- ซักเต็มโหลด ซักน้อยลง ใช้รอบถนอมผ้า และผึ่งแห้งแทนการอบร้อนแรง
ทีมงาน Thana Plus 153 ช่วยเลือกโครงสร้างผ้าและวางแผนผลิตให้ตอบโจทย์ตลาดที่เข้มเรื่องนี้ขึ้นเรื่อย ๆ ได้
แหล่งอ้างอิง
- Primary Microplastics in the Oceans (IUCN, 2017)
- A New Textiles Economy (Ellen MacArthur Foundation, 2017)
- Fashion’s tiny hidden secret (UNEP)
- Global Plastics Outlook (OECD, 2022)
- Napper & Thompson 2016, Marine Pollution Bulletin (ScienceDirect)
- De Falco et al. 2019, Scientific Reports 9:6633 (Nature)
- Commission Regulation (EU) 2023/2055 — REACH microplastics restriction
- Microplastics from textiles in Europe (EEA)
- 7 Things to Know About Microplastics From Textiles (Pew Charitable Trusts)
- Ecodesign for Sustainable Products Regulation overview (European Commission)
